De Johannes-Passion (BWV 245) van Johann Sebastian Bach is een gekoesterde traditie in de Oude Kerk in Barneveld. De intieme sfeer van deze historische kerk past prachtig bij de dramatiek en emotie van dit barokke meesterwerk. De eerstvolgende uitvoering is op vrijdag 5 maart 2027 om 20.00 uur.
Een vurig en dramatisch meesterwerk
Bach componeerde de Johannes-Passion in slechts drie maanden tijd. De eerste uitvoering vond plaats op Goede Vrijdag 7 april 1724 in Leipzig. Hij herzag het werk meerdere keren, tot in zijn laatste levensjaren.
Het lijdensverhaal uit het Evangelie van Johannes vormt de rode draad, aangevuld met enkele passages uit Matteüs en afgewisseld met aria’s en koralen. Bach vertaalt het verhaal naar muziek vol dramatiek en contrasten. De Johannes-Passion is korter en directer dan de meer beschouwende Matthäus-Passion. Ook de bezetting is compacter: één koor en één orkest brengen het verhaal tot leven. Dat past mooi bij de intieme ruimte van de Oude Kerk.
Jezus als krachtige persoonlijkheid
Een opvallend verschil met de Matthäus-Passion is de manier waarop Jezus wordt voorgesteld. In de Johannes-Passion ligt de nadruk op zijn goddelijke afkomst. Hij weet wat hem te wachten staat en treedt zijn lot vastberaden tegemoet.
Die kracht klinkt al door in het majestueuze openingskoor ‘Herr, unser Herrscher’, waarin Jezus als heerser wordt aangesproken. Bij zijn gevangenneming maakt hij zichzelf bekend en later draagt hij zelf zijn kruis. Het verhaal benadrukt zijn verbondenheid met de Vader en zijn terugkeer naar Hem. Dat geeft de muziek een bijzondere spanning: verdriet en lijden klinken naast vertrouwen en overwinning.
Muzikale symboliek: het hart van de passie
Bachs muziek geeft de woorden extra betekenis. Zelfs in de openingsmaat wordt symboliek gehoord: de noten es, d en g worden uitgelegd als een verwijzing naar de beginletters van Soli Deo Gloria, ‘alleen aan God de eer’.
Een dramatisch hoogtepunt is de rechtszaak voor Pontius Pilatus. De woedende menigte en de soldaten komen aan het woord in korte, felle koorpassages, de zogenoemde turbae. Verschillende van deze koren keren later terug met andere woorden en in omgekeerde volgorde. Daardoor ontstaat een spiegelstructuur rond het koraal ‘Durch dein Gefängnis, Gottes Sohn’.
Dit koraal wordt gezien als het muzikale en theologische hart van de passie. Terwijl Pilatus nog probeert Jezus vrij te laten, staat de muziek stil bij de betekenis van diens gevangenschap: die brengt de gelovige vrijheid. Hier klinkt de lutherse gedachte door dat Christus door zijn lijden anderen bevrijdt. Daarna neemt de druk van de menigte verder toe.